मातृका तिमिल्सिना

टीकापुर, कैलाली। कुनै समय वार्षिक ४० लाख रुपैयाँ बजेटमा सञ्चालन भएको टीकापुर नगरपालिका अहिले १ अर्ब ३ करोड रुपैयाँ बजेट व्यवस्थापन गर्ने स्थानीय सरकार बनेको छ।

 बजेटको आकार बढेसँगै आन्तरिक आम्दानीमा पनि वृद्धि भएको देखिए पनि नगर अझै बाह्य अनुदानमा ठूलो मात्रामा निर्भर रहेको तथ्यांकले देखाउँछ।

नगरपालिकाको पहिलो बजेट २०५४ सालमा ४० लाख रुपैयाँ थियो। त्यसमध्ये १० लाख रुपैयाँ आन्तरिक स्रोतबाट उठाइएको थियो भने ३० लाख रुपैयाँ नेपाल सरकारको अनुदान थियो। त्यसबेला नगरको प्रशासनिक संरचना सानो थियो र विकासका योजना पनि सीमित थिए।

नयाँ संविधान जारी भएसँगै संघीय शासन व्यवस्था लागू भएपछि २०७४ सालमा टीकापुर नगरपालिकाको पहिलो बजेट एकैपटक ७५ करोड रुपैयाँ पुगेको थियो।

त्यसमध्ये ५ करोड रुपैयाँ मात्र आन्तरिक स्रोतबाट संकलन भएको थियो भने ७० करोड रुपैयाँ संघीय तथा प्रदेश सरकारबाट प्राप्त अनुदान र वित्तीय हस्तान्तरण थियो। संघीयतापछि स्थानीय तहको अधिकार र जिम्मेवारी बढेसँगै बजेटको आकार पनि उल्लेखनीय रूपमा विस्तार भएको थियो।

चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ मा टीकापुर नगरपालिकाको कुल बजेट १ अर्ब ३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। उपलब्ध विवरणअनुसार यसमध्ये करिब ९ करोड रुपैयाँ आन्तरिक स्रोतबाट संकलन हुने लक्ष्य राखिएको छ भने बाँकी रकम संघीय र प्रदेश सरकारबाट प्राप्त हुने अनुदान तथा राजस्व बाँडफाँटमा आधारित छ।

तथ्यांकलाई तुलना गर्दा एउटा रोचक पक्ष देखिन्छ। २०५४ मा कुल बजेटको २५ प्रतिशत आन्तरिक स्रोतबाट आएको थियो। २०७४ मा बजेट धेरै गुणा बढे पनि आन्तरिक स्रोतको हिस्सा करिब ७ प्रतिशतमा झर्यो। २०८३ मा आन्तरिक आम्दानी रकमका हिसाबले बढेर ९ करोड पुगे पनि कुल बजेटको तुलनामा यसको हिस्सा अझै करिब ९ प्रतिशत मात्र छ।

यसले टीकापुर नगरपालिकाको बजेटको आकार निरन्तर बढिरहेको देखाए पनि आर्थिक आत्मनिर्भरता भने अपेक्षित गतिमा बढ्न नसकेको संकेत गर्छ। स्थानीय कर, सेवा शुल्क, सम्पत्ति व्यवस्थापन तथा आन्तरिक राजस्वका नयाँ स्रोत विस्तार गर्न सकेमा नगरपालिकाको वित्तीय आधार अझ बलियो बन्न सक्ने देखिन्छ।